Neden Hayır Demekte Zorlanıyorum ? Başkalarını “Kırmamak” İçin Kendinden Vazgeçmek
İstemediğiniz bir daveti kabul ettiğiniz, zamanınız olmadığı hâlde birinin yardımına koştuğunuz veya katılmadığınız bir düşünceye sessiz kaldığınız oldu mu?
Bazen içimizden “hayır” demek geçerken kendimizi “tamam, olur” derken buluruz. Sonrasında ise hem verdiğimiz karardan rahatsız olur, hem de neden kendi isteğimizin aksine davrandığımızı sorgularız.
Peki, başkalarına hayır demek neden bazılarımız için bu kadar zordur?
Hayır diyememek yalnızca çekingenlikle açıklanamaz. Reddedilme korkusu, başkalarını üzme endişesi, suçluluk duygusu ve ilişkilerde anlaşmazlıklardan kaçınma isteği bu davranışta rol oynayabilir. Kimi zaman kişi karşısındakini memnun etmekten çok, hayır dediğinde yaşanabileceklerden kaçınmaya çalışır.
Hayır Demek Neden Zor Gelir?
Bir arkadaşımızın davetini reddettiğimizde kırılacağını, aile üyemizin isteğini yerine getirmediğimizde bizi anlayışsız bulacağını veya eşimizin talebine karşı çıktığımızda tartışma yaşayacağımızı düşünebiliriz.
Bazen bu olasılıklar, kendi isteğimizin önüne geçer.
Üstelik karşı tarafın gerçekten nasıl tepki vereceğini her zaman bilemeyiz. Daha önce yaşadığımız deneyimler veya ilişkiden beklentilerimiz, henüz gerçekleşmemiş bir tepkiyi zihnimizde büyütmemize neden olabilir.
Hayır demeyi zorlaştıran şey, bazen karşımızdaki kişinin tepkisi değil, o tepkinin nasıl olacağına ilişkin beklentimizdir.
Bu nedenle hayır diyemeyen bir kişinin öncelikle neyi reddetmekten değil, reddettiğinde ne olabileceğinden endişelendiğini anlaması önemlidir.
Herkesi Memnun Etmeye Çalışmak Bize Ne Sağlar?
Başkalarının ihtiyaçlarını önemsemek ve onlara yardımcı olmak ilişkilerin doğal bir parçasıdır. Ancak bazı kişiler için başkalarını memnun etmek, aynı zamanda ilişkilerinde kabul gördüklerinden emin olmanın bir yolu hâline gelebilir.
Örneğin sürekli yardım eden biri, bir gün yardım edemediğinde karşısındaki kişinin artık kendisini eskisi kadar önemsemeyeceğinden endişe duyabilir.
Bu durumda evet demek, yalnızca bir isteği kabul etmek değildir. İlişkinin bozulmayacağına dair kendisini güvende hissetmenin de bir yolu olabilir.
Bazı kişiler çatışmalardan kaçınmak, alıştıkları ilişki düzenini sürdürmek veya karşılarındaki insanı “üzmemek” için de kendi isteklerini geri plana atabilirler.
Hayır Diyememeyi Ailemizden Öğrenmiş Olabilir miyiz?
Aile içinde düşüncelerimizin nasıl karşılandığı, itirazlarımıza nasıl tepki verildiği ve farklı görüşlere ne kadar yer tanındığı, sonraki ilişkilerimizde kendimizi ifade etme biçimimizi etkileyebilir.
Örneğin çocukların büyüklerin kararlarına itiraz etmesinin hoş karşılanmadığı bir ailede yetişen kişi, yetişkinliğinde de çevresindeki insanlara hayır demekte zorlanabilir.
Benzer şekilde, aile içinde anlaşmazlıkların konuşulmak yerine sessizlikle geçiştirildiği bir ortamda büyüyen kişi, kendi ilişkilerinde de sorunları dile getirmekten kaçınabilir.
Ancak bu örnekler herkes için geçerli değildir. Hayır diyememeyi yalnızca çocukluk deneyimleriyle açıklamak doğru olmaz. İnsanların kendilerini ifade etme biçimleri, yaşamları boyunca farklı deneyimlerle şekillenebilir.
Sürekli Evet Demek Neden Kırgınlığa Dönüşebilir?
Hayır diyememenin ilişkilerde pek fark edilmeyen sonuçlarından biri, zamanla biriken kırgınlıklardır.
Örneğin bir kişi, ailesindeki bütün organizasyonları üstleniyor, arkadaşlarının her yardım talebine karşılık veriyor ve çevresindeki insanların ihtiyaçlarını sürekli önceliklendiriyor olabilir.
Bir süre sonra da kimsenin kendisini düşünmediğinden yakınabilir.
Oysa çevresindeki kişiler, onun bu sorumlulukları isteyerek üstlendiğini düşünüyor olabilir. Çünkü kişi, yorulduğunu veya artık bazı talepleri karşılamak istemediğini hiç dile getirmemiştir.
Böylece ilginç bir durum ortaya çıkar: Kişi, başkalarını kırmamak için kendi ihtiyaçlarını söylemezken zamanla kendisinin önemsenmediğini hissetmeye başlayabilir.
Elbette bu durum bütün sorumluluğun hayır diyemeyen kişiye ait olduğu anlamına gelmez. Karşısındaki insanların da onun ihtiyaçlarını gözetmesi ve sürekli fedakârlık beklememesi önemlidir.
Ancak dile getirilmeyen ihtiyaçların her zaman kendiliğinden fark edilmesini beklemek, ilişkilerde hayal kırıklıklarına neden olabilir.
Evlilikte Hayır Diyememek: Uyum mu, Kendinden Vazgeçmek mi?
Evlilikte zaman zaman fedakârlık yapmak doğaldır. Ancak fedakârlık ile kendi ihtiyaçlarını sürekli yok saymak arasında önemli bir fark vardır.
Örneğin eşlerden biri, tartışma çıkmaması için istemediği aile ziyaretlerine sürekli katılabilir. Önemli kararlarda farklı düşündüğü hâlde sessiz kalabilir veya kendi ailesiyle ilgili bir konuda rahatsızlık yaşamasına rağmen bunu dile getirmeyebilir.
Başlangıçta ilişkiyi korumak amacıyla gösterilen bu uyum, zamanla kişinin kendisini ifade edemediği bir ilişki düzenine dönüşebilir.
Üstelik diğer eş, ortada bir sorun olduğunu fark etmeyebilir. Çünkü sürekli kabul edilen talepler, zamanla ilişkinin olağan işleyişi olarak görülmeye başlanabilir.
Burada belirleyici olan, kişinin gerçekten seçim yapıp yapamadığıdır.
Kendi isteğiyle fedakârlık yapan biriyle, eşinin tepkisinden korktuğu için sürekli kabul etmek zorunda hisseden birinin deneyimi aynı değildir.
Evlilikte önemli olan, eşlerin her konuda anlaşması değil, farklı düşündüklerinde de kendilerini güvenle ifade edebilmeleridir.
Hayır Demek Bencillik midir?
Hayır demek, başkalarının ihtiyaçlarını önemsememek anlamına gelmez. Kendi sınırlarımızı korurken karşımızdaki kişinin duygularını da dikkate alabiliriz.
Örneğin:
“Bugün sana yardımcı olamayacağım, çünkü dinlenmeye ihtiyacım var.”
Ya da:
“Bu konunun senin için önemli olduğunu biliyorum ama ben farklı düşünüyorum.”
Bu ifadelerde karşı tarafın ihtiyaçları yok sayılmamakta, kişinin kendi sınırları da açıkça belirtilmektedir.
Ancak sınır koymak yalnızca doğru cümleleri öğrenmek değildir. Kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi ve karşısındaki kişinin her zaman kendisiyle aynı fikirde olmayabileceğini kabul edebilmesi de önemlidir.
Bir başkasının hayal kırıklığı yaşaması, her zaman yanlış bir karar verdiğimiz anlamına gelmez.
Kendinize Şu Soruları Sorabilirsiniz
Hayır demekte zorlandığınız durumları düşünürken şu sorular size yardımcı olabilir:
- İstemediğim bir şeye evet dediğimde bana bunu dedirten ne ?
- Karşımdaki kişinin üzülmesini neden kendi sorumluluğum olarak görüyorum?
- Başkalarının ihtiyaçlarını önemserken kendi ihtiyaçlarımı ne kadar dikkate alıyorum?
- Çevremdeki insanlar benim de istemediğim durumlar olabileceğini biliyor mu?
- Hayır dediğimde gerçekten ilişkim zarar görüyor mu, yoksa ben böyle mi olacağını düşünüyorum?
Bu soruların amacı kendinizi eleştirmek değil, davranışlarınızın arkasındaki duygu ve beklentileri daha iyi anlamaktır.
Sonuç: Her Evet Gerçekten Bir Tercih midir?
Başkalarına yardımcı olmak, fedakârlık yapmak ve ilişkilerimizde anlayışlı davranmak değerlidir. Ancak bunları sürekli kendi ihtiyaçlarımızdan vazgeçerek yapıyorsak zamanla ilişkilerimizde dengesizlikler yaşayabiliriz.
Hayır diyebilmek, her isteği geri çevirmek değildir. Kendi ihtiyaçlarımızla başkalarının ihtiyaçları arasında bir denge kurabilmektir.
Belki de kendimize sormamız gereken soru, başkalarına neden hayır diyemediğimiz kadar, kendi ihtiyaçlarımıza ne sıklıkla hayır dediğimizdir.
Hayır diyememe, aile veya evlilik ilişkilerinde tekrar eden bir güçlüğe dönüşüyorsa aile danışmanlığı kapsamında iletişim biçimlerinin, karşılıklı beklentilerin ve kişisel sınırların değerlendirilmesi yararlı olabilir.
Konya’da 2013 yılından bu yana hizmet veren Terapimed Aile Danışma Merkezi, bireylerin aile ve ilişki yaşamlarında karşılaştıkları güçlükleri mesleki ve etik ilkeler çerçevesinde değerlendirmelerine yönelik danışmanlık hizmetleri sunmaktadır.
