Sternberg’e göre aşk tek bir duygudan oluşmaz. Aşk; üç temel bileşenin farklı oranlarda bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Bu bileşenlerin her biri güçlü ya da zayıf olabilir ve bu kombinasyonlar farklı aşk biçimlerini doğurur.
Aşkın üç temel bileşeni
1.Yakınlık (Intimacy)
Duygusal yakınlık, bağ, güven, paylaşım ve anlaşıldığını hissetme duygusudur.
“Seninle kendim olabiliyorum” hissi bu boyutla ilgilidir.
2.Tutku (Passion)
Fiziksel çekim, cinsel istek ve yoğun arzu içerir.
Aşkın bedensel ve heyecanlı yönünü temsil eder.
3.Bağlılık / Karar (Commitment)
İlişkiyi sürdürme, sadakat ve uzun vadeli birliktelik kararını ifade eder.
“Bu ilişkide kalmayı seçiyorum” boyutudur.
Sternberg’in Tanımladığı Aşk Biçimleri
Bu üç bileşenin farklı kombinasyonları, aşağıdaki aşk türlerini oluşturur:
1.Hoşlanma (Liking)
Yakınlık var – tutku ve bağlılık yoktur.
Arkadaşlık ilişkilerine benzer. Güven ve paylaşım vardır; romantik yoğunluk sınırlıdır.
2.Tutkulu Aşk (Infatuation)
Tutku var – yakınlık ve bağlılık yoktur.
Hızlı başlayan, yoğun ve heyecanlıdır.
Ancak derin bağ ve süreklilik henüz gelişmemiştir.
3.Boş Aşk (Empty Love)
Bağlılık var – yakınlık ve tutku yoktur.
Uzun süreli ilişkilerde ya da zorunlulukla sürdürülen evliliklerde görülebilir.
İlişki devam eder ama duygusal bağ zayıflamıştır.
4.Romantik Aşk
Yakınlık + tutku var – bağlılık zayıf ya da yoktur.
Duygusal bağ ve çekim güçlüdür; ancak uzun vadeli karar henüz oluşmamıştır.
5.Arkadaşça Aşk (Companionate Love)
Yakınlık + bağlılık var – tutku düşüktür.
Uzun süreli evliliklerde sık görülür.
Güven, sadakat ve paylaşım ön plandadır; tutku zamanla azalmış olabilir.
6.Aptalca Aşk (Fatuous Love)
Tutku + bağlılık var – yakınlık yoktur.
Hızlı evlilikler bu kategoriye örnek verilir.
Karar ve tutku vardır; ancak duygusal tanışıklık derinleşmemiştir.
7.Mükemmel Aşk (Consummate Love)
Yakınlık + tutku + bağlılık birlikte vardır.
Sternberg’e göre ideal aşktır; ancak sürdürülmesi en zor olan aşk biçimidir.
Zaman içinde bileşenlerden biri zayıflarsa aşk biçimi de değişebilir.
Önemli Not
Sternberg, bu aşk biçimlerini iyi–kötü diye sınıflandırmaz.
Bir ilişki zaman içinde:
- Tutkulu aşktan arkadaşça aşka,
- Romantik aşktan boş aşka
dönüşebilir.
Danışmanlık süreçleri açısından önemli olan soru şudur:
Bu aşk biçimi, ilişki içindeki bireylerin duygusal ihtiyaçlarını karşılıyor mu?
Danışmanlık Perspektifinden
Çift ve bireysel danışmanlıkta Sternberg’in kuramı:
- İlişkinin neden zorlandığını anlamak,
- Hangi bileşenin eksik kaldığını fark etmek,
- Gerçekçi beklentiler oluşturmak
için kullanılır.
Amaç “mükemmel aşk” dayatması değil; ilişkinin mevcut hâlini dürüstçe görmek ve ihtiyaçlara uygun adımlar atmaktır. Sağlıklı ilişki, her zaman en yoğun değil; en işlevsel olan ilişkidir.
Kaynakça
Robert J. Sternberg (1986).
A triangular theory of love. Psychological Review, 93(2), 119–135.
https://doi.org/10.1037/0033-295X.93.2.119
Sternberg, R. J. (1988).
The triangle of love: Intimacy, passion, commitment. New York, NY: Basic Books.